Podstawowe przepisy prawne w zakresie rent i emerytur

Zasada koordynacji wspólnotowej
Do podstawowych zasad wspólnotowej koordynacji systemów rent i emerytur należy zasada równego traktowania. Zgodnie z tą zasadą obywatele państw członkowskich UE podlegają obowiązkom i korzystają z praw wynikających z ustawodawstwa każdego państwa członkwskiego na tych samych warunkach, co obywatele tego państwa.
Zgodnie z tą ustawą, obywatel polski, ubiegajacy się o emeryturę lub rentę z tytułu ubezpieczenia w Szwecji, powinien być traktowany przez instytucję szwedzką tak samo jak obywatele szwedzcy. Dotyczy to zarówno warunków nabywania prawa do świadczeń, zasad ich przyznawania, ustalania ich wysokości, jak i trybu ich wypłaty.

Zasada sumowania okresów ubezpieczenia lub zamieszkania
Zgodnie z tą zasadą, przy ustalaniu prawa i obliczaniu wysokości emerytur i rent przysługujących na podstawie jednego państwa członkowskiego, uwzględniane są okresy ubezpieczenia (pracy) lub okresy zamieszkania przebyte na terytorium każdego innego państwa członkowskiego.
Jeśli zatem osoba ubiegająca sie o przyznanie emerytury lub renty, w jednym państwie członkowskim ma zbyt krótki okres ubezpieczenia (pracy), niewystarczający do nabycia uprawnień do świadczeń na podstawie wewnętrznych przepisów tego panstwa, do okresów ubezpieczenia (pracy) może doliczyć sobie okresy ubezpieczenia (pracy) lub okresy zamieszkania przebyte w innych krajach członkowskich.

Zasada zachowania praw nabytych
Zgodnie z tą zasadą, emerytury i renty nabyte na podstawie prawa jednego lub kilku państw członkowskich nie mogą zostać obniżone, zmienione, zawieszone lub uchylone z tego powodu, że osoba uprawniona do tych świadczeń przebywa na terytorium innego państwa członkowskiego niż państwo zobowiązane do wypłaty świadczeń.
Jeśli ustawodawstwo jednego z państw członkowskich przewiduje wypłacanie dodatku do emerytury lub renty wyłącznie osobom zamieszkałym w tym państwie, dodatek taki będzie wypłacany również osobom zamieszkałym w każdym innym państwie członkowskim.
Z zasadą zachowania praw nabytych związana jest zasada transferu świadczeń, zgodnie z którą emerytury i renty przysługujące z instytucji ubezpieczeniowej danego państwa osobom uprawnionym, zamieszkałym w innym państwie członkowskim, mogą być przekazywane do państwa zamieszkania świadczeniobiorcy.
Zgodnie z tą zasadą, polska instytucja ubezpieczeniowa (ZUS, KRUS, MON, MSWiA, MS) zobowiązana jest przekazywać polską emeryturę lub rentę osobie uprawnionej, zamieszkałej np. w Szwecji.
Posiadanie obywatelstwa innego państwa członkowskiego, czy też zamieszkiwanie w innym państwie członkowskim niż w tym, gdzie się ubiegamy o świadczenia nie może stanowić przeszkody dla nabycia prawa do emerytury i renty.
W odniesieniu do osób, które posiadają okresy ubezpieczenia lub zamieszkania w dwóch lub więcej państwach członkowskich, instytucja każdego z państw, w których zostały przebyte te okresy, ustala uprawnienia do emerytury lub renty, jeżeli okres ubezpieczenia lub zamieszkania w danym państwie wynosi co najmniej 1 rok.
Przekazywanie polskich emerytur i rent realizowane jest bezpośrednio drogą bankową lub pocztową. Świadczenia wypłaca się na wniosek osoby uprawnionej, osobie przez nią upoważnionej do odbioru, zamieszkałej w Polsce lub na rachunek bankowy emeryta w Polsce.
ZUS przeprowadza kontrolę istnienia dalszego prawa świadczeniobiorców do pobierania świadczeń. W tym celu okresowo przesyła emerytom i rencistom zamieszkałym za granicą (do wypełnienia i własnoręcznego podpisania) formularz „Poświadczenie życia i zamieszkania”, który należy podpisać przed Konsulem lub osobą zaufania publicznego (np. notariusz, urzędnik socjalny, itp.).
Świadczeniobiorca zamieszkały za granicą w państwie członkowskim obowiązany jest informować jednostkę organizacyjną ZUS przekazującą mu emeryturę lub rentę o każdorazowej zmianie miejsca zamieszkania oraz o wszystkich okolicznościach mających wpływ na prawo lub wysokość świadczeń.

Kogo dotyczą przepisy prawne w zakresie rent i emerytur
W przypadku gdy przepisy prawne jednego z państw członkowskich przewidują przyznawanie emerytury lub renty cudzoziemcom w innej wysokości niż obywatelom tego państwa, obywatel polski ubiegający się o emeryturę lub rentę z tego państwa może powołać się bezpośrednio na zasadę równego traktowania, określoną w art. 3 rozporządzenia 1408/71. Oznacza to konieczność pominięcia przez instytucję właściwego państwa członkowskiego stosowania krajowych przepisów dyskryminujących osobę posiadającą obywatelstwo polskie i w efekcie konieczność przyznania emerytury lub renty w takiej samej wysokości, jak obywatelom tego państwa.

Jakie dokumenty należy dołączyć do wniosku
Osoba zainteresowana uzyskaniem emerytury lub renty zgłasza wniosek w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych zgodnie z zasadami określonymi w polskich przepisach emerytalno-rentowych.
Wniosek o świadczenia powinien być złożony na krajowych formularzach obowiązujących w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych.
ZUS Rp-1 – „Wniosek o emeryturę – rentę z tytułu niezdolności do pracy”
ZUS Rp-2 – „Wniosek o rentę rodzinną”.Do wniosków krajowych powinien być dołączony formularz unijny E 207 PL „Informacje dotyczące przebiegu ubezpieczenia osoby ubezpieczonej”.

Formularze te są dostępne we wszystkich jednostkach organizacyjnych ZUS lub na stronie internetowej: www.zus.pl
Oddział ZUS zajmujący się rozpatrywaniem wniosków emerytalnych osób mieszkających w Szwecji to:

Zakład Ubezpieczeń Społecznych
Oddział Wojewódzki w Szczecinie
Wydział Realizacji Umów Międzynarodowych
ul. Matejki 22
70-530 Szczecin
Numer telefonu: + 48 (91) 810-18-02/04/08/11/14/17